Η ΑΡΚΟΥΔΑ ( κείμενο: Αρκτούρος )
  Η αρκούδα (Ursus arctos) είναι, μαζί με τη Μεσογειακή φώκια, τα μεγαλύτερα σαρκοφάγα της Ελλάδας, φθάνοντας ως και τα 200 - 300 κιλά βάρος. Όμως ενώ η φώκια τρέφεται αποκλειστικά με κρέας (ψάρια), αυτό είναι αδύνατον για την αρκούδα, αφού δεν υπάρχει τόσο διαθέσιμο κρέας στην στεριά ώστε να τραφεί ένα τόσο μεγάλο ζώο. Έτσι η αρκούδα είναι παμφάγο ζώο και τρέφεται με όποια τροφή υπάρχει σε αφθονία. Αυτή ποικίλει από περιοχή σε περιοχή και περιλαμβάνει άγρια και καλλιεργημένα φυτά, έντομα, αλλά και μεγαλύτερα ζώα που η αρκούδα σκοτώνει ή βρίσκει νεκρά. Από μελέτες που έγιναν στην βόρεια Πίνδο, γνωρίζουμε ικανοποιητικά τις εποχιακές αλλαγές στη διατροφή της αρκούδας. Την άνοιξη, μόλις λιώσουν τα χιόνια, η αρκούδα εγκαταλείπει το χειμωνιάτικο καταφύγιό της και αρχίζει ξανά να κινείται.
Στην Ελλάδα, τα δάση των δρυών, που κάλυπταν άλλοτε τους κάμπους, είναι πολύ πιο πλούσια σε τροφή από τα δάση των κωνοφόρων που σκεπάζουν τα βουνά. Όμως οι άνθρωποι άλλαξαν τη μορφή των κάμπων - μετατρέποντας τους σε καλλιεργημένες περιοχές - και η αρκούδα περιορίστηκε στα βουνά. Στην Ελλάδα το 1995 υπολογίστηκε ότι ζουν περίπου 120 αρκούδες (στην Πίνδο και την Ροδόπη). Συνήθως, κάθε θηλυκή αρκούδα ζει σε μία μικρή περιοχή ενώ κάθε αρσενική ζει σε μια μεγαλύτερη περιοχή που καλύπτει τις περιοχές δύο ή περισσοτέρων θηλυκών. Αντίθετα με τα άλλα ζώα, όπως ο λύκος που σκοτώνει κάθε άλλο λύκο που θα μπει στην περιοχή του, η αρκούδα είναι πολύ ανεκτική στις ξένες αρκούδες και περισσότερες από μια αρκούδα μπορούν να τραφούν στην ίδια πηγή τροφής.
Η αρκούδα μετακινείται συνήθως την νύκτα για λόγους ασφαλείας αλλά και άνεσης, αφού η μέρα μπορεί να είναι αφόρητα ζεστή για ένα ζώο με γούνα. Η ταχύτητα του βαδίσματος της είναι ανάλογη με αυτή του ανθρώπου, δηλαδή γύρω στα 5 χλμ. την ώρα και συχνά ακολουθεί τους δασικούς δρόμους για μεγαλύτερη ευκολία, Μπορεί, όμως να τρέξει με ταχύτητα 60 χλμ και να σκαρφαλώσει σε απόκρημνους βράχους. Μια αρκούδα περπατάει 2 - 4 χλμ. καθημερινά σε αναζήτηση τροφής. Υπάρχουν, όμως και περιπτώσεις όπου μια αρκούδα περπατάει εκατοντάδες χιλιόμετρα σε λίγες μέρες. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για νεαρά άτομα που αφήνουν την μάνα τους σε αναζήτηση δικής τους περιοχής. Αρχές καλοκαιριού είναι η περίοδος του ζευγαρώματος για την καφετιά αρκούδα.
Τα αρσενικά συχνά μαλώνουν για τις θηλυκές, παρ’ όλα αυτά δεν συμβαίνουν σοβαροί τραυματισμοί. Μέσα στο σώμα της θηλυκής αρκούδας, τα έμβρυα αρχίζουν να σχηματίζονται, αλλά σύντομα η ανάπτυξη τους σταματά και μένουν σε αδράνεια για πέντε μήνες. Όταν αρχίζει πάλι η ανάπτυξη των εμβρύων, η μάνα τους έχει πέσει ήδη σε χειμωνιάτικο λήθαργο. Η καθαυτή εγκυμοσύνη κρατάει μόλις 60 μέρες και τα τυφλά και γυμνά μικρά (συνήθως γεννιούνται δίδυμα), που ζυγίζουν μόλις 350 γραμμάρια το καθένα, γεννιούνται στην διάρκεια του λήθαργου και θηλάζουν από την κοιμισμένη μάνα τους. Μέχρι να λιώσουν τα χιόνια, έχουν μεγαλώσει αρκετά ώστε να την ακολουθήσουν στην αναζήτηση τροφής. Η καθυστέρηση αυτή στην ανάπτυξη των εμβρύων επιτρέπει στα αρκουδάκια να γεννηθούν σε εποχή με άφθονη τροφή και τους δίνει τον καιρό να μεγαλώσουν αρκετά και να δημιουργήσουν αποθέματα λίπους για τον επόμενο χειμώνα, την πιο επικίνδυνη περίοδο για όλα τα νεαρά ζώα. Τα μικρά θηλάζουν μέχρι να γίνουν 1,5 έτους και μένουν με τη μάνα τους ως τα 4 χρόνια τους.

Μια άγρια καφετιά αρκούδα, αν επιζήσει τον πρώτο χρόνο της ζωής της μπορεί να φτάσει την ηλικία των 30 ετών. Σε αιχμαλωσία έχει ξεπεράσει τα 50 χρόνια. Σήμερα η κυριότερη αιτία θανάτων των ενήλικων αρκούδων είναι ο άνθρωπος. Πολλές αρκούδες σκοτώνονται επειδή προκαλούν ζημιές στα μελίσσια ή επειδή έχουν σκοτώσει κατοικίδια ζώα (κυρίως αγελάδες). Ο μεγαλύτερος κίνδυνος όμως για την επιβίωση της αρκούδας είναι η αλλοίωση των βιοτόπων της. Νέοι δρόμοι ανοίγονται, διευκολύνοντας όλο και περισσότερο ανθρώπους να πλησιάσουν τις απομονωμένες περιοχές που είναι το σημαντικότερο καταφύγιο της αρκούδας. Οι δασοκομικές πρακτικές τείνουν να εξαφανίσουν τα ξέφωτα με τους καρποφόρους θάμνους, τα δρυοδάση, τα κουφαλιασμένα δέντρα, στοιχεία απαραίτητα για την επιβίωση της αρκούδας. Αν ο βιότοπος διατηρείτε σε καλή κατάσταση, θα γεννιούνται νέες αρκούδες που θα αντικαθιστούν αυτές που σκοτώνονται, αλλά η προστασία από το κυνήγι δεν είναι αρκετή για να επιβιώσει η αρκούδα σε μια περιοχή που δεν είναι πια κατάλληλη για αυτή. Η αρκούδα δεν επιτίθεται στον άνθρωπο παρά μόνο αν αισθανθεί κίνδυνο για την ίδια ή τα μικρά της.

Μόνο τα τελευταία πέντε χρόνια, η ερευνητική ομάδα του προγράμματος ΑΡΚΤΟΣ κατέγραψε σαράντα επτά (47) περιπτώσεις θανάτωσης αρκούδας από ανθρώπους !! Υπάρχουν όμως πληροφορίες και για άλλες περιπτώσεις. Εάν οι φόνοι συνεχιστούν με αυτό το ρυθμό σε συνδυασμό με τις φυσικές απώλειες του πληθυσμού, σε λίγα χρόνια δεν θα υπάρχουν αρκούδες στην χώρα μας. Μια από τις πολλές προσπάθειες που κάνει ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ για να εξαλειφθεί το φαινόμενο αυτό, είναι το γεγονός της εξασφάλισης μέσα από το πρόγραμμα ΑΡΚΤΟΣ και την συνεργασία με τον ΕΛΓΑ, την πλήρη ασφαλιστική κάλυψη όλων σχεδόν των περιπτώσεων ζημιάς καθώς και την εφαρμογή προληπτικών μέτρων για την προστασία της περιουσίας των παραγωγών. Μερικά από αυτά τα μέτρα είναι η δωρεάν εγκατάσταση ηλεκτροφόρων περιφράξεων (πάνω απο 120) η συνεργασία με την δασική υπηρεσία και τις κυνηγητικές ομοσπονδίες, η ενημέρωση των κυνηγών σχετικά με τον τρόπο που πρέπει να αντιδρούν όταν συναντούν αρκούδα στο δάσος κ.α.

Περισσότερες πληροφορίες ακόμη και για επίσκεψη στο περιβαλλοντικό κέντρο ΑΡΚΤΟΥΡΟΥ ή το κέντρο ενημέρωσης στον Αετό Φλώρινας στα τηλέφωνα 0310 554623 Fax 0310 553932, Βίκτορος Ουγκώ 3 / 546 25 Θεσσαλονίκη ή στο διαδίκτυο:
www.arcturos.gr / e-mail: arcturos@the.forthnet.gr